Gods stem verstaan

Voorwoord

Jezus heeft een unieke relatie met God. Hij hoort Zijn stem direct en handelt volmaakt in overeenstemming met Gods hart in denken, voelen en doen. Als volgelingen van Jezus mogen we Hem hierin navolgen, ondanks onze fouten en leermomenten.

Jezus zei: “Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik ook jullie.” Dit betekent dat Jezus onze basis is, ons hoofdkwartier, de bron van alle informatie die wij ontvangen. De Bijbel verwoordt dit mooi: de Heilige Geest geeft alleen door wat Hij van Jezus ontvangt. “Maar als de Heilige Geest komt, zal Hij jullie de weg wijzen naar de volledige waarheid. Wat Hij jullie zal zeggen, heeft Hij niet uit Zichzelf, maar Hij geeft door wat Hij hoort, en Hij zal bekendmaken wat komen gaat.” Johannes 16:13-14

Wanneer we proberen te ontdekken hoe Gods stem werkt in ons leven, komen er vragen naar boven.

Vragen zoals: “Hoe weet ik of iets Gods stem is of dat het gewoon mijn eigen gedachten zijn?” en “Wat moet ik doen als ik denk een indruk van God te ontvangen?”

Op deze en andere vragen willen we nudges geven, kleine duwtjes in de juiste richting. We geloven dat je met dit boekje zeker vooruitkomt in jouw proces van het ontvangen, begrijpen en uitvoeren van indrukken van God.

Wim Kamphorst oprichter (F)Luister Nederland

Inleiding

Jezus handelde uitsluitend vanuit de indrukken van de Heilige Geest, dag en nacht. Dat is iets bijzonders: een mens die zijn eigen wil volledig opzij zet om alleen maar de wil van God te doen. Dit druist in tegen onze menselijke neiging om zelf te bepalen wat we doen, denken en willen. Maar Jezus koos ervoor om Zich op slechts één iemand te richten: God, Zijn hemelse Vader.

Dit principe van het afleggen van je eigen wil noemt Jezus ook je kruis opnemen. Met andere woorden: niet mijn wil, maar Zijn wil geschiede. Dit wordt echter uitdagender naarmate we proberen Gods stem te verstaan. Ons hart en denken zitten vaak vol ruis die opgeruimd mag worden. Bijvoorbeeld: als iemand gelooft dat God een hekel heeft aan mensen, zal het moeilijk zijn om te accepteren dat God hem indrukken geeft om mensen lief te hebben. Die verkeerde overtuiging vormt ruis op de lijn.

We zijn als wedergeboren mensen gemaakt om de stem van de Heilige Geest te verstaan. Jezus zegt dat Zijn schapen Zijn stem kunnen horen. Dat klinkt heel mooi, maar schapen zijn volwassen dieren en wij als wij Jezus volgen beginnen we als lammetjes, als baby’s in het geloof. Dat betekent dat we mogen groeien in het verstaan van Gods stem.

Dit fundament is essentieel: dit is niet een kwestie van goed of fout, maar van groeien in het luisteren naar en handelen volgens Zijn leiding.

“Hij zei tegen hem: Weid Mijn lammeren. Hoed Mijn schapen.” Johannes 21:15-16

Inkijkje: Bij het weiden moet de herder erop toezien dat de schapen alleen daar grazen waar dat is toegestaan. Hoeden betekent het begeleiden van een schaapskudde bij het grazen en trekken.

Hoofdstuk 1 Ontvangen

Het is belangrijk dat we leren de indrukken van de Heilige Geest te erkennen. Wat mij heeft geholpen, is te begrijpen dat de taal van de Geest geen Nederlands is, Hij spreekt Geest. In het natuurlijke is een stem hoorbaar, maar Gods stem kan ook op andere manieren worden verstaan. We kunnen Zijn stem (naast horen) ook zien, voelen, ruiken, proeven en onderscheiden.

Eén van de meest begrepen vormen van Gods stem, wereldwijd in kerken, is voelen. Het bekendste gevoel is vrede. Volgelingen van Jezus weten dat wanneer ze innerlijke vrede ervaren, terwijl de stormen om hen heen woeden, God aan het spreken is over welke richting ze mogen gaan. Zo ook bij onvrede in hun hart, zelfs wanneer alles aan de buitenkant gunstig lijkt.

Het palet van Gods stem verstaan gaat dus verder dan alleen horen. Wanneer je dit bewust toepast in je dagelijks leven, zul je Zijn stem op een diepere manier gaan herkennen. Alleen al beseffen dat er verschillende manieren zijn waarop God spreekt, opent een nieuwe dimensie van relatie met Hem.

Een andere bekende manier waarop God spreekt, is zien. We ontvangen plaatjes, filmpjes of situaties als indrukken van God. Op menselijk niveau kun je dit vergelijken met iemand die een middelvinger naar je opsteek. Zonder woorden probeert die persoon je iets te zeggen. Je hoort het niet, maar je weet dat er een boodschap achter zit. Zo kan God ook spreken door beelden en indrukken, die we mogen leren herkennen en begrijpen.

Het ontvangen van indrukken van God gebeurt de hele dag door 24 uur per dag. Daar hoeven wij niets voor te doen en wij hoeven hier ook niets aan te veranderen. Hij spreekt wanneer Hij wil en dat doet Hij elke dag meerdere malen. Het spreken is daarom niet het probleem. God doet Zijn werk goed. Hij spreekt. De uitdaging ligt bij ons: wij kunnen niet altijd goed ontvangen.

Het is als wifi: als de instellingen niet kloppen, wordt het signaal wel verzonden, maar kunnen we het niet oppikken op onze telefoon, laptop of televisie. Het is aan ons om te leren begrijpen wat we van God ontvangen. Praktisch gezien kunnen we bijvoorbeeld Gods stem verstaan wanneer we de Bijbel lezen. Soms gebeurt het dat een tekst opeens rechtstreeks ons hart raakt: we worden blij en ervaren Gods nabijheid. God spreekt tot ons, niet door een briefje uit de hemel, maar door een Boek. Dit ontvangen gaat heel natuurlijk, maar wat we ermee doen bepaalt de vrucht die Zijn woorden in ons leven dragen. In Lukas 8 legt Jezus uit dat Gods woorden in onze harten kunnen komen. Er is geen probleem aan Gods kant: Zijn woorden worden ruim gezaaid op aarde. Overal klinken Zijn woorden en indrukken. Maar de kracht van Zijn woorden wordt pas zichtbaar in de persoon die ze ontvangt. Zo lezen we dat iemand met een verhard hart niets ziet van Gods kracht, terwijl iemand anders honderdvoudige vrucht draagt. Wat wij doen met Zijn woorden zodra wij ze ontvangen, bepaalt het effect ervan. Dit is een verantwoordelijkheid die wij als volgelingen van Jezus hebben. Niemand kan dit voor ons doen; niet onze voorganger, niet onze partner, of wie dan ook. Het is daarom essentieel dat we een manier vinden om dagelijks de indrukken die we ontvangen krijgsgevangen te nemen. Paulus gebruikt deze term voor gedachten die tegen Christus ingaan negatieve indrukken en leugens. Maar dit principe werkt ook voor indrukken van God. Krijgsgevangen nemen betekent oorspronkelijk dat iemand in oorlogstijd wordt gevangen genomen om tot slaaf te maken of te doden. Maar wat wij willen leren, is hoe we negatieve indrukken kunnen doden en Gods indrukken de ruimte geven om in ons leven te groeien.

Het is belangrijk te beseffen dat indrukken moeten groeien. God geeft Zijn woorden altijd in zaadvorm. Zijn woorden zijn nooit een complete boom die in je hart wordt geplant; iedere volgeling van Jezus mag groeien in de dingen van Jezus en Zijn Koninkrijk.

We zien dit ook in het leven van Jezus zelf. Hij groeide op in genade bij God en bij mensen. Zelfs Hij wist dat wat Hij ontving in zaadvorm was en nam daarom ongeveer dertig jaar de tijd om dat zaad te laten uitgroeien tot sterke, krachtige bomen in Zijn hart.

Gods woorden bewaren en bewaken is essentieel. Ik hoorde ooit een quote die hier goed bij past: “Waar je aandacht aan geeft, dat groeit.” Dit geldt ook voor Gods woorden.

Heb jij ooit een Bijbeltekst gehad die je raakte? Denk eens terug: “Wat deed je ermee nadat je die indruk ontving?” Was je even blij en ging je vervolgens door met andere dingen? Of heb je een studie over dat thema gemaakt, een lied geschreven, met God erover gesproken? Heb je erover gedanst, geproclameerd, geschilderd, geschreven, een preek gemaakt? Hoe meer we mediteren over Gods woorden, hoe groter de kans dat we dieper inzicht krijgen in wat Hij wil zeggen. Meer inzicht betekent groei: het zaad begint te ontkiemen.

Op een dag, terwijl ik aan het bidden was, kreeg ik drie seconden lang een beeld in mijn hoofd van iemand die ik kende in Rotterdam, iemand die ik al twee jaar niet meer had gesproken. Bij dat beeld zag ik ook een getal. Het ging razendsnel, maar gelukkig was ik alert en maakte ik deze indruk krijgsgevangen. Ik begon erover te bidden en na te denken. Het leek mij dat het getal een geldbedrag was en dat deze persoon het mogelijk nodig had. Ik besprak het met mijn vrouw en na vijf dagen kwamen we tot de conclusie dat dit wel degelijk een indruk van God kon zijn. Dus besloot ik het bedrag over te maken. Kort daarna kreeg ik deze persoon aan de lijn. Hij vertelde dat hij nét een betaling had gedaan voor iets dat zijn vrouw nodig had en dat hij op datzelfde moment van ons exact hetzelfde bedrag terug ontving. Letterlijk vlak nadat hij had betaald.

Gelukkig herhaalt God indrukken, maar dat gebeurt niet altijd. Misschien herken je dit wel: je loopt over straat en krijgt een diepe compassie voor iemand die je niet kent. Een indruk komt in je hart, je praat erover met God, maar het voelt spannend om er direct op te reageren. En voor je het weet, is de persoon alweer verdwenen: het moment is gemist. Vaak denken we dan: als ik die persoon nog een keer zie, zal ik er wél iets mee doen. En soms, tegen alle verwachtingen in, komt die persoon opnieuw voorbij. Dit gebeurt niet altijd, maar soms wel, omdat we nog aan het leren zijn om Zijn stem te verstaan.

Om alert op te zijn Wat mij helpt, is een notitie-app op mijn telefoon waarin ik ongefilterd alle indrukken opschrijf. Later neem ik de tijd om de indrukken te toetsen. Compassie is een taal die vaak een indruk is van de Heilige Geest. Wees hier alert op. Vrede en onvrede kunnen ook een aanwijzing zijn dat de Heilige Geest spreekt.

De behoefte om iemand te bemoedigen of te laten weten dat God van hem of haar houdt, is een sterke indicatie dat de Heilige Geest spreekt. Het ervaren van vrede, blijdschap en Gods aanwezigheid tijdens het Bijbellezen is een duidelijke aanwijzing dat Gods Geest tot je spreekt.

Een verlangen om voor iets te geloven kan een indicatie zijn dat Gods Geest tot je spreekt. Het verlangen om het goede nieuws te delen met iemand die je ziet, kan ook een aanwijzing zijn dat Gods Geest spreekt. Tijd willen doorbrengen in Gods Woord (lezen, luisteren, kijken, doen) kan eveneens een aanwijzing zijn dat de Heilige Geest spreekt.

De Bijbel De meest gebruikte manier om een ontvangen indruk te toetsen, is natuurlijk de Bijbel. Maar hoe toets je dan? Ga je bij elke indruk de Bijbel van Genesis tot Openbaring lezen? Ook al is het zeker aan te raden om de Bijbel van begin tot eind te lezen, waarschijnlijk houd je dat niet vol bij elke ontvangen indruk.

Daarom raden wij je aan om de Bijbel ook los van het toetsen van indrukken te lezen. Hoe beter je Gods Woord kent, hoe makkelijker je iets kunt toetsen op het moment dat het nodig is. De Heilige Geest kan je dan teksten in gedachten brengen.

Ken je de Bijbel nog niet zo goed, dan kun je natuurlijk altijd andere mensen vragen om in de Bijbel mee te kijken. Samen met andere gelovigen weet je namelijk altijd meer, en kun je dus beter toetsen.

In de Bijbel staan natuurlijk niet letterlijk alle antwoorden. Als jij een indruk ontvangt om een cursus, studie of baan op te pakken bijvoorbeeld, dan staat die specifieke cursus, studie of baan niet in de Bijbel beschreven. Daarom is het goed om de lijnen van de Bijbel ontdekken. Een lijn kan bijvoorbeeld zijn dat je als gelovige zelf moet discipelen en je ook moet laten discipelen, dat het goed is om te trainen en oefenen om te groeien. Dit is een thema dat heel vaak voorkomt in de Bijbel. Door deze teksten op te zoeken en te lezen, kan je ook toetsen of je indruk op één lijn ligt met wat de Bijbel je leert. Als je ontdekt dat je indruk overeenkomt met Gods Woord, dan mag je ook om bevestiging vragen aan God. Welke school? Welke cursus? Wanneer? Hoe? Dat zijn allemaal vragen die je aan Hem kunt stellen. Hij zal op Zijn tijd zeker antwoorden als je indruk van Hem komt.

Zijn karakter en natuur Niet alles staat dus letterlijk in de Bijbel omschreven, maar wel alle richtlijnen staan geschreven in het boek van het leven. Alleen kunnen we daar niet altijd in kijken. Dus kunnen we onszelf afvragen: klopt de indruk met ‘de Geest van de Bijbel’?

We kunnen een ontvangen indruk toetsen door te kijken naar de bron. Waar kwam de ontvangen indruk vandaan? Was het tijdens stille tijd? Aanbidding? Een dienst? In de natuur? Waar kwam het vandaan? Als de brenger van de boodschap veroordelend is, of boos, of trots, dan kunnen we zeggen dat dat niet in lijn is met de Geest van de Bijbel. God houdt namelijk van Zijn kinderen. Jezus heeft ons gerechtvaardigd met Zijn bloed en de Heilige Geest is onze Trooster. Het past niet om indrukken van veroordeling te ontvangen, als we weten dat we gerechtvaardigd zijn door Zijn bloed. De bron waar de indruk vandaan komt, klopt dan niet met de Geest van de Bijbel. Een veilige manier om een ontvangen indruk te toetsen is om te kijken naar Jezus. Zou Hij dit kunnen zeggen? Zou Hij dit kunnen doen? Past deze indruk met Zijn karakter en Zijn natuur?

Als het antwoord nee is, dan mag je per direct de ontvangen indruk weggooien ofwel ‘door het toilet spoelen’. We lezen in de Bijbel

namelijk dat de Heilige Geest de dingen van Jezus neemt en aan ons geeft. We kunnen dus heel veel toetsen door naar Jezus’ karakter te kijken, naar wie en hoe Hij is.

Geestelijke ouders/ oudsten In de Bijbel komen oudsten voor. Dat zijn mensen die volwassener zijn in het geloof dan jijzelf. Ik ken Jezus inmiddels 23 jaar, maar ik ken ook mensen die Jezus al 50 jaar kennen. Deze mensen zijn–als ze geen schipbreuk hebben geleden in hun geloof–vaak een stuk verder in de volwassenheid op geestelijk vlak. Je kunt ze ook wel geestelijke ouders noemen; mensen die liefde voor je hebben en in je geloofsleven met je mee willen kijken. Deze mensen hebben we eigenlijk allemaal nodig in ons leven. Als je dus geen oudsten om je heen hebt in je netwerk, probeer er dan één of twee te vinden. Zij kunnen je ook helpen met het toetsen van profetische indrukken. Geestelijke ouders/ oudsten kunnen je ontvangen indrukken toetsen dankzij hun Bijbelse kennis, hun eigen ervaringen met Jezus’ karakter en natuur, maar ook hun eigen levenservaring en persoonlijke relatie met Jezus, God en de Heilige Geest, en hun relatie met jou.

Bevestigingen God hoeft natuurlijk niet elke keer drie keer te spreken over hetzelfde onderwerp, voordat we het woord van Hem aannemen. Maar we mogen wel zonder schaamte en schuldgevoelens bevestigingen vragen aan God. Zeker als het gaat om keuzes of beslissingen die impact hebben op je eigen leven of dat van anderen. De bevestigingen komen vaak op verschillende manieren. Een situatie die je aanspreekt, een Bijbeltekst, droom, visioen, indruk via een andere persoon, een lied… Er zijn zoveel mogelijkheden waarop God tot je kan spreken. En de kunst is om de bevestiging niet op te zoeken. Probeer daar zelf dus niet achteraan te gaan jagen als je God om bevestiging hebt gevraagd, maar laat je indruk los en geef het in vertrouwen aan Hem. Hij zal je wel bevestigen (of niet).

Doen Jezus zegt dat Zijn woorden pas effect hebben als je er iets mee gaat doen. Erover mediteren is een manier om ermee bezig te zijn, maar soms vraagt het ook meer van je. Misschien gebeurt het vaker dan we denken. Wanneer Jezus tegen je zegt: “Ga en verkondig het evangelie”, is het belangrijk om te begrijpen wat dat evangelie werkelijk is. Het groeit in je hart, maar pas wanneer je het daadwerkelijk deelt, kan het vrucht dragen in het leven van anderen. Ik heb bijvoorbeeld indrukken gekregen dat ik mag spreken. Maar als ik nooit de kans creëer of aanneem om te spreken, blijven die woorden zonder effect. Vroeg of laat moet ik dus stappen zetten. Jezus illustreerde dit in een gelijkenis over het bouwen van een huis. Bouwen op zand is Gods woorden horen maar er niets mee doen, terwijl bouwen op een rots betekent dat je daadwerkelijk doet wat Hij zegt.

Misschien heb je wel eens de tekst gezien: “Het is beter om te geven dan te ontvangen.” Maar als je nooit leert om te geven, zal die waarheid geen vrucht dragen in je leven. Zo kunnen sommige gelovigen groeien in geloof, maar anderen blijven steken. Gods woorden zijn altijd krachtig, maar het is aan ons wat we ermee doen. Stel dat je een indruk krijgt om naar Afrika te gaan. Als je er niets mee doet, gebeurt er niets in je leven. Maar het is ook niet verstandig om impulsief op het vliegtuig te stappen. Een tussenstap kan zijn om te spreken met iemand die er al geweest is, misschien een zendeling. Of bijvoorbeeld een documentaire te bekijken. Vervolgens kun je nagaan of je verdere indrukken of bevestigingen ontvangt. Zo had ik eens een indruk over Cuba. Ik keek twee documentaires over het land, maar ontving verder geen bevestigingen. Daarom liet ik die indruk los als niet van God.

Het doen is essentieel. De eerste keer dat ik gehoor gaf aan Gods stem om te spreken, ging het helemaal verkeerd. Op een Bijbelschool klapte ik dicht en de leraar was het niet eens met wat ik had ontvangen. Een kerk wilde me niet opnieuw uitnodigen, omdat ze

liever een goed gestructureerde preek wilden dan een spontane boodschap. Mensen gaven altijd kritiek: ik moest meer Bijbelteksten gebruiken, meer verhalend vertellen… Maar ondanks alles wist ik dat God mij had geroepen om te spreken. Dus ik ging door, desnoods alleen of met een paar mensen. Ik besloot in mijn bediening en roeping te wandelen.

Op een dag mocht ik spreken bij een Alpha-groep. Ik had 40 graden koorts, maar ik ging toch. Geen perfect opgebouwde preek, geen drie-punten-systeem, alleen de woorden die ik geloofde te hebben ontvangen voor die groep. En mensen kwamen tot geloof, werden genezen en bevrijd. Jezus volgen betekent koste wat het kost doen wat Hij heeft gezegd. Hij leefde dit voor.

Daarom: houd vast aan de indrukken van God en laat ze niet geroofd worden.

Hoofdstuk 2 Bidden en vasten

Een thema dat voor sommigen bekend is en voor anderen onbekend. Maar als we Jezus volgen, hoort bidden en vasten er vroeg of laat ook bij. De bekendste periode van vasten in het leven van Jezus is die in de woestijn, waar Hij veertig dagen vastte en bad. Toch zien we, als we Jezus volgen, dat Hij vaker vastte, niet altijd even duidelijk, maar subtiel verweven in de dagen van Zijn bediening.

“Hij bleef veertig dagen in de woestijn. Al die tijd at Jezus niets. Tenslotte kreeg Hij honger.” Mattheüs 4:2

Het klinkt misschien vreemd, maar Jezus heeft in die veertig dagen tóch gegeten – zij het niet op de manier zoals wij dat gewend zijn. Veel mensen weten dit niet, maar Jezus werd gevoed met geestelijke woorden van God, Zijn Vader. Het lichaam, gemaakt uit de stof van deze aarde, kan zonder fysiek eten en drinken ongeveer veertig dagen overleven. Gevangenen die in hongerstaking gaan, sterven meestal rond die periode. Sommigen houden het iets langer vol, maar uiteindelijk is het lichaam niet gemaakt om niets binnen te krijgen. Toch heeft Jezus gezegd dat Hij niet leeft van brood alleen, maar van elk woord dat uit Gods mond komt (Mattheüs 4:4). En dat leefde Hij ook werkelijk voor. Op een dag had Jezus honger en dorst. Hij ging naar een waterput en ontmoette daar een vrouw. Door dat gesprek kwam haar hele dorp in aanraking met Jezus, en velen begonnen te geloven dat Hij de Christus is. En dan zegt Jezus iets dat helpt om dit beter te begrijpen: “Meester, eet toch iets,” zeiden zijn leerlingen tegen Hem. Maar Hij antwoordde: “Ik heb voedsel waarvan jullie niets weten.” Johannes 4:31-32

Jezus kende dus een manier om te eten zonder fysiek voedsel tot zich te nemen. Niet alleen door het Woord van God te horen – zoals veel christenen denken, maar door het te horen én het vervolgens te doen.

Jezus leefde dus van twee vormen van voedsel: fysiek eten voor Zijn lichaam en geestelijk eten voor Zijn geest. Hij leefde eigenlijk in twee werelden tegelijkertijd: het aardse, fysieke en het geestelijke. Net zoals wij: in Christus zitten we aan de rechterhand van God, en tegelijkertijd leven we hier op aarde.

Bijbelkennis is waardevol, maar daar is het Woord niet primair voor bedoeld. Jezus laat ons zien dat het doen van het Woord, erin leven, het echte geestelijke voedsel is. Veel mensen denken bij vasten aan niet eten, terwijl het juist draait om voeden. Niet met aardse middelen, maar met wat God ons wil geven: Zijn Geest, Zijn Woord. Jezus zegt dat we ons geen zorgen hoeven te maken over eten en drinken; de Vader weet wat we nodig hebben. Gemiddeld kan een mens dertig tot vijfenveertig dagen zonder voedsel, afhankelijk van de omstandigheden.

Toen Jezus in de woestijn werd geleid, at Hij geen brood, maar leefde van Gods Woord. Daar leert Hij ons drie essentiële dingen: 1. Wie geestelijk voedsel tot prioriteit maakt, geeft de duivel nauwelijks ruimte. In Jezus helemaal niet.

2. Er bestaat voedsel dat de wereld niet kent – niet te vinden in een restaurant, maar beschikbaar in Gods tegenwoordigheid.

3. Wie verzadigd is van Hem, heeft geen behoefte aan wat de vijand en de wereld aanbieden.

Dit is geen theoretische kennis, maar openbaring. Wie dit ontvangt, leeft vanuit Zijn stem. Bidden en vasten is dan ook niet gericht op het níet eten, maar op het luisteren naar Gods stem en vervolgens het doen van Zijn wil. Jezus werd geestelijk gevoed bij de waterput, niet alleen door te luisteren, maar door te handelen. Daarom zei Hij: “Mijn voedsel is het doen van de wil van Hem die Mij gezonden heeft.” Johannes 4:34

Het draait om het doen, niet alleen om het weten. De Farizeeën kenden het Woord, maar Jezus lééfde het. Elk vers kende Hij uit ervaring.

God verlangt ernaar dat wij levende mensen worden, geen nieuwe Farizeeën die onderwijs geven zonder zalving. De duivel kent de Bijbel ook en Hij gaat naar de hel. In Openbaring lezen we dat hij zich het liefst begeeft op plekken waar het Woord wordt verkondigd zonder Christus, zonder de zalving. De Heilige Geest rust alleen op hen die door God gezalfd zijn, zoals beschreven in Jesaja 61.

De reden om te vasten kan verschillen Ik hanteer persoonlijk vier verschillende redenen om te vasten, elk met een eigen focus en verlangen: 1. Gehoorzaamheid aan de Heilige Geest Ik vast wanneer ik de indruk krijg dat de Heilige Geest mij daartoe aanzet. Een aanhoudende innerlijke aandrang is vaak een teken dat ik hierin geleid word. Ik spreek dan geen vaste duur af; meestal vast ik totdat ik een ontmoeting met Jezus heb gehad.

2. Doorbraak bij geestelijke obstakels (extern) Soms ervaar ik een situatie waarin ik een onzichtbare muur tegenkom. Iets lukt niet, terwijl ik ervaar dat ik ergens naartoe moet of iets moet doen. Dan ga ik vasten en bidden om te zien of er geestelijke doorbraak kan komen.

3. Loskomen van werelds denken Als ik merk dat ik te veel met wereldse zaken bezig ben, of er zelfs te veel plezier in heb en Jezus niet meer centraal staat in mijn leven, dan ga ik vasten en bidden. Meestal doe ik dit voor minimaal drie dagen. Zodra ik weer nieuwe openbaringen ontvang of een ontmoeting met Jezus heb gehad, beëindig ik mijn vastentijd.

4. Persoonlijke worstelingen (intern) Soms worstel ik met een hardnekkig patroon of probleem in mijn leven. Dan kies ik ervoor om te bidden en te vasten totdat er innerlijke genezing of doorbraak plaatsvindt.

Vasten is geen doel op zich Elke reden om te vasten brengt een eigen focus met zich mee. Maar uiteindelijk is vasten niet het doel, het is een middel. De echte focus is om iets van Jezus te ontvangen. Het gaat om geestelijk voedsel, dat mij weer ruimte geeft om met Hem te wandelen. Jezus zelf is daarin mijn voorbeeld. Hij werd geleid door de Geest om te vasten en te bidden. Denk aan het moment bij de waterput: Hij had honger, maar toen Hij de wil van God ervoer, koos Hij daarvoor in plaats van lichamelijk voedsel. Hij had het niet gepland, Zijn agenda niet aangepast, maar liet zich leiden door de Vader. Dat inspireert mij. We kunnen dus bidden en vasten plannen, zoals we in Nederland kennen van de gebeds- en vastenweken met Herman Boon. Hij doet zeven dagen bidden en vasten. Dan plan je dit in je agenda. Maar je kunt ook geleid worden om te bidden en te vasten zodra je merkt dat de Heilige Geest dit op je hart legt. Dat kan zijn doordat je een gebedslast ontvangt voor iemand. De gedachte dat er doorbraak moet komen bij iemand of in een situatie die steeds terugkomt, kan zo’n last zijn. Dan ga je voor die persoon bidden en laat je het eten even staan.

Het kan ook zo zijn, net als bij Jezus, dat je het verlangen krijgt om iets te doen wat God van je vraagt en daarvoor het aardse eten laat liggen. Tijdens missiereizen kom je deze momenten vaker tegen: je hebt je programma afgerond en je wilt uitrusten en eten, maar er komen mensen voor gebed. Je ervaart Gods Heilige Geest die de mensen wil aanraken, maar je kunt dan niet eten of uitrusten.

We kiezen er dan altijd voor om Gods wil te doen, en eten de volgende dag of nemen iets eenvoudigs, zoals crackers. Het belangrijkste is dat we een openbaring krijgen dat lichamelijk, fysiek eten niet de prioriteit heeft, maar dat we eerst Gods Koninkrijk zoeken.

Daarom is het ook krachtig om tijd met Jezus te hebben voordat je gaat eten. Soms heb ik zoveel van Jezus ontvangen dat ik geen honger meer heb naar brood. Dan sla ik een maaltijd over.

Aanleidingen om te vasten Je kunt twee verschillende aanleidingen ervaren om te gaan bidden en vasten. De eerste is een indruk van de Heilige Geest: een innerlijke uitnodiging om je aandacht te richten op God, ook als dat betekent dat je daarvoor een maaltijd overslaat.

De tweede komt voort uit het besef dat je bent afgedwaald in je geestelijke wandel met Jezus. Je merkt dat je leven niet meer in lijn is met Zijn hart en wil, en verlangt ernaar terug te keren. Voor beide initiatieven mogen we gevoelig worden. De eerste gevoeligheid is voor het moment dat de Heilige Geest door ons heen iets wil doen. De tweede gevoeligheid is dat we merken dat we de kracht en vrucht van de Geest niet meer ervaren in ons dagelijks leven, en dat we beseffen dat we meer met de wereld dan met het Koninkrijk van God bezig zijn. Beide bewegingen zijn groeiprocessen. Ieder mag zelf ontdekken hoe dit werkt in zijn of haar leven. Zelf merk ik vaak dat ik na een week wandelen in het vlees begin te verlangen naar bidden en vasten.

Bij jou gebeurt dat misschien pas na drie of vier weken, wanneer de Bijbel droog aanvoelt, je al een tijd geen ontmoeting met Jezus hebt gehad en je Zijn vrucht en gaven niet meer in je leven terugziet. Voor iedereen is het een persoonlijke reis. We mogen vallen, opstaan en ontdekken wat werkt. Voor de één helpt het om elke week één dag te vasten als een soort geestelijke routine, om te voorkomen dat men te lang in het vlees blijft wandelen. Voor de ander werkt dat niet, en is er juist na een langere periode een behoefte aan meerdere dagen van gebed en vasten.

Er is geen goed of fout. We mogen leren herkennen wanneer we wandelen in het vlees en wanneer in de Geest, en bovenal leren wat nodig is om te blijven wandelen in de Geest.

Een goede gewoonte aan het begin van het jaar is bidden en vasten. Je zet bewust tijd apart om iets te ontvangen wat later van belang kan zijn. Soms wil Jezus dat je meer tijd investeert in evangeliseren dan in het onderwijzen van gelovigen. Dat kan een seizoen zijn dat je misschien zou missen als je niet bidt en vast. Want de neiging is om door te gaan zoals je altijd doet, en te denken zoals je altijd denkt. Toen ik vijf dagen bad en vastte in december 2024 voor een kindje, kreeg ik een helder antwoord: dit jaar komt het kindje. Zeker weten. Het leek onmogelijk december was niet gelukt maar in de eerste week van januari 2025 kregen we een positieve uitslag: onze beloofde dochter werd werkelijkheid. Misschien klinkt het niet bijzonder, maar dat “zeker weten” tijdens het bidden en vasten was puur geloof zonder emotie of tegenstrijdige gedachten. Even stond ik daar weer, in geloof voor onze dochter. Dat geloof was wat verwaterd geraakt door emoties en gedachten.

Bidden en vasten helpen je om opnieuw in geloof te staan voor een situatie. Ons vlees en onze ziel kunnen veel ruis veroorzaken waardoor je vergeet wat Jezus heeft gezegd. Ruis komt door situaties, gesprekken, emoties of gedachten en die duwen geloof naar de achtergrond. Bidden en vasten brengt opnieuw helderheid: je ziet weer wat Jezus wil doen, ook al zie je het in het natuurlijke nog niet. Dat is geloof: zien wat nog onzichtbaar is maar wel degelijk er is. Tijdens het vasten kun je verschillende dingen doen. Ik lees veel in de Bijbel en bid, maar ook praktische zaken pak ik aan. Zijn mijn financiën nog gericht op Gods Koninkrijk, of draait het meer om vermaak? Neem ik tijd om goed te doen? Ik vind het fijn om tijdens het vasten een bedrag apart te zetten voor iets dat Jezus en Zijn Koninkrijk bevordert een bediening of een kerkelijke actie. Ook bekijk ik mijn dagboeken en indrukken opnieuw: wat heeft Jezus gedaan, wat heeft Hij gezegd? Ik ga door mijn contactenlijst om mensen te bemoedigen met een woord, een indruk of gewoon een teken van liefde. Kortom: er zijn veel manieren om te vasten, maar gebed is de basis bidden voor anderen, je bediening, je kerk of om Gods Woord beter te begrijpen.

Hoofdstuk 3 Mijn Vijand

“Want op die manier krijgt de duivel bij ons geen kans. Want we weten heel goed wat zijn bedoelingen zijn.” 2 Korintiërs 2:11

Als volgeling van Jezus ben je voortdurend aan het leren om je blik op Hem gericht te houden of Hem actief te zoeken. Je aandacht richten op de duivel helpt niet; Jezus was alleen bezig met luisteren naar en kijken naar wat God deed. Hij is ons voorbeeld.

Toch kwam Jezus af en toe de duivel actief tegen in Zijn leven. Denk aan de verzoeking in de woestijn en de val van de duivel als een bliksem, toen meerdere discipelen boze geesten uitdreven en paniek veroorzaakten in het koninkrijk van de duisternis. Maar Jezus gaf de duivel geen toegang tot Zijn leven en schonk hem ook geen overmatige aandacht.

Tijdens het avondmaal nam de duivel bezit van Judas, letterlijk “aan tafel” met Jezus. Zelfs toen schonk Jezus hem niet meer aandacht dan nodig: “Doe maar wat je moet doen.”

Aan de andere kant wist Jezus precies hoe de duivel werkte en hoe zijn duistere koninkrijk functioneerde. Dit inzicht ontbreekt bij veel volgelingen van Jezus. Toch is het belangrijk dat we weten hoe de duivel en zijn demonen te werk gaan, zonder onze focus van Jezus af te halen.

Dit boekje wil je kleine duwtjes in de juiste richting geven, zodat je gefocust blijft op Jezus en tegelijkertijd begrijpt hoe de duivel vandaag de dag opereert. De duivel heeft door de Bijbel heen meerdere titels gekregen. De meest bekende zijn: ▶ Satan (Job 1:6) ▶ De duivel (Mattheüs 4:1) ▶ De vijand (Mattheüs 13:39) ▶ De boze (Efeziërs 6:16) ▶ Beëlzebul (Mattheüs 12:24) ▶ De draak (Openbaring 12:9)

▶ De oude slang (Openbaring 12:9) ▶ Leider van de demonen (Mattheüs 12:24) ▶ Moordenaar, dief, leugenaar (Johannes 8:44) ▶ Lucifer of morgenster (Jesaja 14:12) Al bij de namen valt de negatieve lading op: Satan betekent aanklager, de boze, moordenaar – dit zijn allemaal titels met een duistere betekenis. Dit maakt de tegenstelling duidelijk: God is goed en de duivel is slecht. Toch lukt het de duivel om dit bij mensen om te draaien en te verdraaien.

“Het zal slecht aflopen met mensen die het goede slecht noemen en het slechte goed. Die doen alsof licht donker is en donker licht. Die doen alsof bitter zoet is en zoet bitter.” Jesaja 5:20

Lucifer: van engel naar duivel Lucifer was de beste engel die God ooit heeft geschapen, maar hij maakte zichzelf tot duivel. Het is belangrijk om te beseffen dat God de duivel niet heeft gemaakt; Lucifer koos in zijn vrijheid om te rebelleren.

De kern van zijn val was zijn verlangen om te regeren zoals God. Maar deze keuze bracht een zware prijs met zich mee: een eeuwigdurende strijd tegen zijn eigen natuur. Engelen zijn namelijk gemaakt om te dienen, en dat geldt ook voor de duivel. Dit zal altijd zijn wezen blijven. Toch rebelleert hij, van het hof van Eden tot nu en tot het einde der tijden, tegen zijn eigen natuur, om een leider te zijn.

Omdat hij geen echte leider is en tegen zijn natuur ingaat, begint hij te controleren en te heersen. Dit is het fundamentele verschil tussen God en de duivel: waar de Geest van God is, daar is vrijheid. Waar de duivel probeert te heersen, daar is controle.

“De engelen zijn alleen maar dienende geesten. Ze moeten de mensen dienen die al het goede van God zullen krijgen dat God heeft beloofd.” Hebreeën 1:14

De duivel: een ongelukkig wezen Wie voortdurend tegen zijn eigen natuur in leeft, wordt uiteindelijk een ongelukkig wezen. Dat is precies wat de duivel is. Maar hij wil niet alleen zelf ongelukkig zijn; hij wil zoveel mogelijk mensen meenemen in zijn ellende. Hij weet namelijk dat er aan het einde van zijn tijd een speciale plek voor hem en zijn volgelingen is gemaakt: “Dan zal Hij ook zeggen tegen de mensen aan zijn linkerzijde: Ga weg van Mij, jullie die door God vervloekt zijn, naar het vuur dat klaarstaat voor de duivel en zijn engelen.” Mattheüs 25:41

Toen het hof van Eden werd geschapen, een prachtige tuin vol planten, dieren en bomen, met twee bijzondere bomen in het midden (de boom van kennis van goed en kwaad en de boom van eeuwig leven), gingen de engelen al van Gods troon naar de aarde om de mensen te dienen.

Op een dag kwam Lucifer opnieuw in de tuin, waar hij Adam en Eva ontmoette. Hij merkte op dat deze mensen meer autoriteit hadden om op aarde te regeren dan hijzelf. Hun macht leek sterk op die van God in de hemel. En ergens in deze schitterende tuin begon op dat moment rebellie te ontstaan. Lucifer smeedde een plan om deze autoriteit voor zichzelf te verkrijgen, zodat hij als God kon worden of misschien zelfs nog machtiger.

“U woonde in Eden, de tuin van God. U was helemaal bedekt met allerlei edelstenen: sardis, topaas, diamant, turkoois, sardonyx, jaspis, saffier, robijn, smaragd. Al die stenen waren met gouden zettingen op u vastgezet. Op de dag dat u gemaakt werd, werden ze voor u gemaakt. Ik had u een taak gegeven: u was een beschermende engel. Ik had u een plaats gegeven op mijn heilige berg. U mocht tussen de vurige stenen komen. Vanaf de dag dat Ik u maakte, leefde u zoals Ik het wil. U was volmaakt. Totdat u op een dag slecht werd. Want doordat u zo rijk werd, kreeg het kwaad u in zijn macht. U leefde niet langer zoals Ik het wil. Daarom stuurde Ik u weg van mijn heilige berg. U, beschermende engel, mocht niet langer tussen de vurige stenen komen. U was er trots op geworden hoe prachtig u eruitzag.” Ezechiël 28:13

Lucifer nam Adam en Eva als gijzelaars en kon, dankzij Gods liefde voor de mens, heersen als een god over de aarde. Maar hij was hier zo slecht in dat hij het simpelweg niet kon. Zijn aard en wezen waren er niet voor gemaakt. Hij was een engel die geschapen was om te dienen, niet om te leiden.

De omkering van waarheid Vanaf dat moment werd Lucifer de duivel en verdraaide hij alles wat van God was.

▶ God is de Vader van de waarheid, de duivel is de vader van de leugen.

▶ God is rein, de duivel is onrein.

▶ God is liefde, de duivel is bitterheid.

Langzaam maar zeker werd de duivel pervers, niet langer herkenbaar als een creatie van God, maar een eigen versie, zonder Hem. Dit is precies wat we vandaag de dag zien: mensen die niet in lijn met God willen leven, maar zelf willen bepalen wat goed en fout is. We zien mensen die zonder God zelf willen bepalen wie ze zijn en hoe ze willen leven, en daardoor verward en beschadigd raken. Misschien is het je wel opgevallen: in veel tekenfilms, zoals die van Disney, wordt een boodschap verspreid die aansluit bij deze verwarring. Het idee dat je je eigen pad moet maken, los moet komen van je familie (door God ingesteld) en zelf moet bepalen wie je bent en hoe je leeft.

Hier zijn enkele voorbeelden: 1. Frozen ▶ “Let it go! Let it go! Can’t hold it back anymore!”

▶ Elsa besluit zichzelf te zijn, los van de verwachtingen en regels van haar koninkrijk en familie.

2. Moana ▶ “See that line where the sky meets the sea? It calls me.” ▶ Moana kiest haar eigen pad, ondanks dat haar familie haar wil houden waar ze is.

3. Aladdin ▶ “Do you trust me?”

▶ Aladdin vraagt dit terwijl hij Jasmine meeneemt op avontuur, waarbij hij hen uit traditionele rollen wil laten stappen. 4. Mulan ▶ “The flower that blooms in adversity is the most rare and beautiful of all.”

▶ Mulan breekt met de verwachtingen van haar familie en samenleving om haar eigen identiteit te vinden.

Vanaf jonge leeftijd leren we dat we onze eigen bestemming kunnen maken, ons eigen pad kunnen kiezen en worden wie we willen zijn. Maar dit idee gaat rechtstreeks tegen het systeem van God in. Jezus had de vrijheid om te kiezen wat Hij wilde doen, maar Hij koos ervoor om deze illusie van vrijheid op te geven en gehoorzaam te zijn aan Zijn hemelse Vader. Door deze keuze ontving Hij een vrijheid die echt was, een vrijheid die eeuwig kon blijven bestaan.

“Opdat zij zich bekeren en ontkomen aan de strik van de duivel, die hen gevangen houdt om te doen wat God wil.” 2 Timotheüs 2:26

De strategie van de duivel De duivel houdt mensen gevangen en verblindt hen voor Gods wil. Hij doet dit niet door dreiging of geweld, maar door subtiele leugens te verspreiden. Hij overtuigt mensen ervan dat ze zonder God vrij kunnen zijn.

Dit patroon zien we duidelijk terug in verslavingen. Het begint als een keuze uit vrijheid, zoals het kijken naar porno of het gebruik van drugs of alcohol. Maar langzaam neemt iets de macht over, totdat het uiteindelijk iemands hele leven controleert. Zo wordt iemand een gevangene, een slaaf van de duivel.

Een krachtige houding van een discipel van Jezus is daarom: “Alles mag, maar niet alles is goed. Alles mag, maar ik laat mij door niets beheersen.” 1 Korintiërs 6:12

Beperkingen in de geestelijke wereld De duivel en zijn demonen kunnen niet zomaar handelen op aarde vanuit hun vrije wil. Met andere woorden: de duivel kon niet een mes pakken en Jezus doden. Hier zien we dat er beperkingen zijn. Waarom kon de duivel wel in Judas komen, maar niet in Jezus? Waarom ging hij niet gewoon naar Adam en Eva om hun autoriteit met geweld af te pakken?

De reden hiervoor is dat de duivel een engel is, een geestelijk wezen, terwijl de aarde materieel is. We leven in twee werelden: ▶ De geestelijke wereld en de aardse wereld.

▶ Vlees en Geest.

▶ Fysiek en geestelijk.

Deze werelden kunnen elkaar niet zomaar beïnvloeden. Wij kunnen de duivel niet fysiek een klap geven, maar andersom kan hij ons ook niet fysiek aanvallen. Daarom kunnen vloeken soms de duivel helpen om ingang te krijgen in mensen.

Voor de duivel en zijn boze geesten bestaan geen uitzonderingen. Ze kunnen op aarde niets doen, tenzij...

Wanneer de duivel toegang krijgt De enige manier waarop de duivel iets kan doen in de aardse wereld is via mensen of dieren die met hem samenwerken, die naar hem luisteren. Dat is precies wat er gebeurde in Eden: via de slang begon de duivel leugens te verspreiden over God. Eva begon te luisteren en deed wat de duivel wilde: ze at van de boom van kennis van goed en kwaad. Dit patroon is sinds het begin onveranderd en gebeurt nog steeds vandaag.

De kracht van leugens De duivel verspreidt leugens, en wie in die leugens gelooft, handelt ernaar. Als hij een mens kan laten geloven in leugens, dan kan die persoon handelen met zijn fysieke lichaam op aarde en kan de wil van de duivel gebeuren.

▶ Als de duivel je dood wil hebben, kan hij je niet zomaar doden. ▶ Maar als hij je buurman overtuigt dat jij een slecht mens bent en de dood verdient, dan kan je buurman jou doden omdat de duivel dat wil.

Hoe de duivel Jezus probeerde te beïnvloeden We zien dit patroon ook in het leven van Jezus. Toen Hij in de woestijn was, kon de duivel niets tegen Hem doen, omdat Jezus geen samenwerking met de duivel aanging. Jezus was de waarheid en de duivel is de vader van de leugen. Dus zocht de duivel een andere manier: via discipelen van Jezus.

▶ Petrus trapte af en toe in de leugens van de duivel.

▶ Judas geloofde ze uiteindelijk volledig.

Langzaam maar zeker kreeg de duivel macht over Judas, totdat hij Jezus verried. Maar Judas was niet de enige: de duivel overtuigde ook de Farizeeërs en Sadduceeën dat Jezus moest sterven.

Wereldwijde invloed Op deze manier kan de duivel invloed uitoefenen op de hele wereld en zelfs landen onder zijn invloed krijgen.

Maar hij kan niet iedereen manipuleren.

Mensen die niet naar zijn leugens luisteren, blijven vrij van zijn invloed. “Wees waakzaam en blijf bij je gezonde verstand. Je tegenstander, de duivel, loopt rond als een brullende leeuw, die op zoek is naar iemand die hij kan verslinden.” 1 Petrus 5:8

Daarom worstelen we niet tegen mensen met een lichaam, maar tegen wat daarachter zit: de duivel en zijn demonen.

“Want onze strijd is niet tegen mensen van vlees en bloed, maar tegen de geestelijke machten, tegen de krachten en machten van de duisternis, tegen de slechte machten in de hemelse wereld.” Efeziërs 6:12

Maar dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Als een vriend of familielid de leugens van de duivel gelooft en tegen jou tekeergaat, raakt dat je emoties en denken. Dat maakt het zo moeilijk. Eva overtuigde Adam, en zelfs hij kon niet doorzien dat Eva redeneerde vanuit een leugen. Het is soms lastig om de waarheid te onderscheiden. Mensen kunnen tegen je schreeuwen, omdat de duivel hen heeft overtuigd dat jij hen pijn wilt doen. Maar dit speelt zich niet alleen af in persoonlijke relaties; het gebeurt ook op grotere schaal, zoals in oorlogen.

Als we diep genoeg graven naar de oorsprong van conflicten, komen we altijd uit bij de duivel. Hij is immers de vader van de leugen.

De methoden van de duivel De duivel werkt op verschillende manieren om invloed uit te oefenen: Methode

Beschrijving

Bijbel

Verleiding

Hij biedt iets aantrekkelijks aan en verdraait de waarheid.

Genesis 3; Mattheüs 4

Leugen en misleiding

Hij presenteert valse leer en halve waarheden.

Johannes 8:44; 2 Korintiërs 11:14

Beschuldiging

Hij klaagt Gods volk aan – gewetensdruk, veroordeling.

Zacharia 3:1; Openbaring 12:10

Verstoring

Hij verstoort Gods werk en zaait verwarring of verdeeldheid.

Handelingen 13:10; 1 Thessalonicenzen 2:18

Demonische beïnvloeding

Hij gebruikt demonen om mensen te overheersen en te kwellen.

Marcus 5; Lukas 9

Gebruik van mensen als werktuig

Zoals bij Petrus of Judas.

Mattheüs 16:23; Johannes 13:2; Lukas 22:3

Fysieke aanval/ lijden

Hij brengt ziekte, tegenslag of dood.

Lukas 13:16

Werken via systemen en machten

Hij beïnvloedt koninkrijken en machten.

Lukas 4:6; Efeziërs 6:12

Misbruik van religie

Hij werkt via valse leraren, wettische en occulte invloeden.

2 Korintiërs 11:13-15; 1 Timotheüs 4:1

Herkenning van zijn invloed We kunnen de duivel herkennen op verschillende niveaus, van individuen tot systemen: ▶ Hij heeft meer invloed als een leider zijn leugen gelooft dan wanneer een zwerver erin trapt.

▶ De intensiteit van zijn controle verschilt. Daarom is er in het ene land veel vervolging en in een ander land minder.

▶ Hij kan op bepaalde plekken meer macht uitoefenen dan elders. Ook Jezus moest hiermee omgaan. Soms liep Hij weg, terwijl Hij op andere plekken vrijuit sprak.

“Daarom liep Jezus niet openlijk rond in Judea, maar trok zich terug naar Galilea.” Johannes 7:1

De duivel kon Jezus niet stoppen, maar omdat steeds meer mensen in Judea zijn leugens begonnen te geloven, kon Jezus daar niet meer vrij rondlopen. De Zoon van God kon niet overal op aarde gaan waar Hij wilde gaan.

Alert blijven op de bewegingen van de duivel Het is absurd om te denken dat de duivel vandaag de dag niets kan doen. Hij heeft veel invloed op mensen. Soms worden we door hem verhinderd, net zoals Jezus. Zelfs Paulus kwam in een situatie terecht waarin de duivel de overhand kreeg: “Wij wilden naar jullie toe komen – ik, Paulus – en ik heb het twee keer geprobeerd, maar de duivel verhinderde ons.”

1 Thessalonicenzen 2:18

Het is belangrijk om te weten hoe de duivel werkt, maar we moeten hem niet meer aandacht geven dan nodig is.

Onze focus blijft Jezus en Zijn Koninkrijk.

Zichtbare kenmerken van demonische invloed Hoe kunnen we boze geesten herkennen in het natuurlijke? Hier zijn enkele duidelijke tekenen: 1. Demonen kunnen mensen ziek maken of kwellen.

▶ Marcus 5:1-13 – Een man bezeten door boze geesten is lichamelijk ontregeld, woont in graven en is onrustig.

▶ Lukas 13:11-13 – Een vrouw die achttien jaar gebogen stond door een geest van zwakte.

2. Mensen kunnen verward, bang of buiten zichzelf raken door demonische invloed.

▶ Marcus 9:17-25 – Een jongen wordt door een geest gegrepen en vertoont hevige stuiptrekkingen en zelfbeschadiging.

3. Dieren of mensen kunnen agressief en gevaarlijk worden. ▶ Marcus 5:1-5 – Een bezetene woedde zo erg dat hij zichzelf pijn deed en gevaarlijk was voor anderen.

4. Soms spreken mensen door demonische machten of vertonen ze onverklaarbaar gedrag.

▶ Handelingen 16:16-18 – Een meisje met een waarzeggende geest volgt Paulus en spreekt in vreemde termen.

5. Mensen kunnen verstard, ongevoelig of geestelijk ‘dood’ lijken. ▶ 2 Korintiërs 4:4 – “De god van deze wereld heeft het verstand van ongelovigen verblind.”

Er zijn natuurlijk nog veel meer tekenen, maar deze situaties zul je in de toekomst herkennen. Je zult mensen tegenkomen die onder controle staan van de duivel in een mate die duidelijk zichtbaar is.

De roeping om te bevrijden Het is aan ons om hen te bevrijden in de naam van Jezus. Dit was de taak van Jezus, en deze hebben wij overgenomen: het verbreken van leugens in deze wereld.

“Maar mensen die doorgaan met verkeerd doen, horen bij de duivel. Want de duivel heeft vanaf het begin verkeerd gedaan. De Zoon van God is gekomen om een einde te maken aan wat de duivel doet.” 1 Johannes 3:8

Waarom evangeliseren we?

Onder andere omdat we leugens willen verbreken.

“Jullie zijn kinderen van de duivel. Jullie willen doen wat hij wil. Hij was vanaf het begin een moordenaar. Hij houdt niet van de waarheid, want er is geen waarheid in hem. Als hij liegt, zegt hij wat bij hem hoort, want hij is een leugenaar en de vader van de leugen.” Johannes 8:44

“Zorg er dus voor dat jullie klaarstaan om te vechten: met de waarheid als gordel om je middel...” Efeziërs 6:14

“Wij vechten niet met menselijke wapens, maar met de wapens van God. Daarmee kunnen we tegen alles vechten wat tegen God is. We breken valse redeneringen af en alles wat trots tegen God ingaat. We nemen elke gedachte gevangen om die aan Christus te onderwerpen.” 2 Korintiërs 10:4-5

Bolwerken van leugens doorbreken Mensen die in leugens geloven, verdedigen die leugens. Als iemand gelooft dat de aarde miljoenen jaren oud is, zal die persoon dat verdedigen als jij zegt dat ze slechts duizenden jaren oud is.

Daarom evangeliseren we: om bolwerken van leugens te ontmaskeren. Om te laten zien dat God wél van hen houdt en dat Hij geen ellende geeft aan ons.

Bewust zijn van het duistere koninkrijk Zodra we enig begrip hebben van hoe de duivel werkt en hoe zijn duistere koninkrijk functioneert, zowel op aarde als in de hemelse gewesten, kunnen we daar rekening mee houden. Niet meer en niet minder. We zullen zijn leugens zien bij mensen en ermee omgaan zoals Jezus dat wil. We zien langzaam maar zeker hoe de duivel in ons leven kan stelen, roven en vernietigen. Het begint met een leugen, die zich ontwikkelt tot een bolwerk en uiteindelijk leidt tot volledige controle.

Toen ik rond de 10-12 jaar oud was, zag ik een pornoblad bij een vriendje thuis. Dit wekte mijn nieuwsgierigheid en zette me aan om meer van deze wereld te ontdekken. Al snel raakte ik verslaafd aan porno en worstelde ik met zelfbevrediging. Daarna kwamen boze geesten in mijn leven, die me kapotmaakten en uiteindelijk zo veel macht over me kregen dat ik er niet meer zelfstandig uit kon stappen.

Op een dag (jaren later na mijn wedergeboorte) las ik een christelijk boek en merkte dat mijn handen plotseling heet werden, alsof ze in vuur waren gestoken. Ik besefte dat ik bevrijd werd van een geest van zelfbevrediging. Mijn handen begonnen hevig te schudden en ik riep: “Ga uit mijn handen in Jezus’ naam!” Dat was mijn eerste bevrijding. De boze geesten hadden zoveel toestemming van mij gekregen dat ze controle hadden over mijn handen en me aanzetten tot zelfbevrediging. Zonder dat ik het bewust besefte, bevond mijn hand zich steeds bij mijn geslachtsdeel.

Dit klinkt voor sommigen misschien vreemd, maar ik ken nog meer verhalen waarin boze geesten vat op iemand krijgen en controle uitoefenen op specifieke gebieden in hun leven. Zo was er een vrouw die een irrationele angst had voor liften en er nooit in durfde te

stappen de oorzaak bleek een boze geest te zijn die haar tegenhield. Of een jongeman die niet tot een climax kon komen, tenzij hij drie keer achter elkaar “Satan” riep.

Ik kan talloze voorbeelden geven van hoe mensen onder controle van de duivel kunnen raken. Het maakt niet uit op welk gebied hij invloed uitoefent zolang hij maar toegang krijgt tot iemands leven, kan hij zich in deze wereld manifesteren.

Mijn tweede bevrijding vond plaats rond middernacht. Ik sprak tegen de geest van porno, waarna deze uit mijn boven rug verdween. Tijdens het uitdrijven voelde ik dezelfde hitte als eerder in mijn handen en besefte dat de geest van de duivel op mijn rug had gezeten. Ik zag een schaduw naar buiten vliegen door het raam. De volgende ochtend werd ik ontspannen wakker, niet langer gekweld door de drang tot zelfbevrediging of het kijken van porno. Een heerlijk gevoel! Maar toen ik mijn buurman zag, die er gebroken uitzag alsof hij een zware nacht achter de rug had, vertelde hij me iets bijzonders. Hij zei: “Ik zat op mijn kamer en opeens zag ik een schaduw uit het raam naar mij toe komen. Ik kon niet meer praten en heb de hele nacht geworsteld met een boze geest of iets dergelijks...” Ik vroeg hem hoe laat dat gebeurde. Zijn antwoord: rond middernacht. Ik schrok, maar zei verder niets. Toch wist ik diep vanbinnen dat dit mijn vijand was een geest die mijn leven niet langer kon controleren en nu probeerde grip te krijgen op het leven van mijn buurman.

Je zou kunnen denken dat als een geest verdwijnt, alles meteen is opgelost. In sommige gevallen is dat zeker mogelijk, maar bij mij was dat niet zo. Ik moest nog steeds bewust werken aan mijn omgang met hormonen en seksualiteit, omdat mijn oude gewoonten niet zomaar verdwenen. Dit is een proces, maar het verschil was dat ik geen onzichtbare muur meer voelde die me tegenhield. Ik kon kleine stappen vooruit zetten iets wat onmogelijk was zolang de boze geesten in mijn nabijheid waren.

Boze geesten en de duivel willen invloed uitoefenen in deze wereld. Dat kan op persoonlijk niveau, zoals ik in mijn eigen leven heb ervaren, maar ook op een breder en systemisch niveau.

Hoe jij naar God kijkt, is niet iets dat vanzelf is ontstaan. Onderwijssystemen, mensen om je heen en verschillende invloeden hebben bepaald hoe jij denkt over God. Veel van deze ideeën kwamen niet van de Heilige Geest, maar hebben ons beeld van God wel beïnvloed.

Een van de standaardleugens die we van de duivel hebben overgenomen, is dat God alles onder controle heeft. Maar controle hoort juist bij de duivel; vrijheid komt van God. God heeft alles in Zijn hand, maar niet onder controle zoals wij vaak hebben gehoord. Als volgelingen van Christus gaan we het proces aan om ons denken te vernieuwen – niet alleen over God, Jezus en de Heilige Geest, maar ook over onszelf en anderen. We leren denken als Christus, voelen als Christus en willen wat Christus wil, zodat we gelijkvormig worden aan Hem.

Op een dag ging de duivel rond en zag in Petrus een kans. Hij probeerde zijn geloof te stelen. De Heer Jezus zei: “Simon, Simon, de duivel zal jullie allemaal ziften als graan in een zeef. Maar Ik heb voor je gebeden dat je je geloof niet zal verliezen.” Lukas 22:31

Geloof kunnen we niet zelf produceren; het is iets wat we van God ontvangen. Hij schenkt ons geloof wanneer we Zijn stem horen. “Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord van God.” Romeinen 10:17

We weten dat Petrus geloof had ontvangen, want hij had gehoord dat Jezus de Christus was: “Simon Petrus antwoordde: ‘U bent de Messias, de Zoon van de levende God.’ Jezus antwoordde: ‘Simon, zoon van Jona, wat heerlijk voor je dat je dit begrijpt! Want je weet dat niet doordat een mens je dat heeft laten zien, maar mijn hemelse Vader heeft jou dat laten zien.’” Mattheüs 16:16

De duivel vond een ingang in Petrus om dit ontvangen geloof te roven. Maar gelukkig was Jezus erbij. Hij had voor Petrus en de andere discipelen gebeden en verhinderde dat hun geloof werd gestolen.

Wij mogen leren om te bidden voor onszelf én voor anderen, zodat het geloof dat we ontvangen hebben niet wordt geroofd door de duivel, ongeacht wat er in ons leven gebeurt. Als we naar Petrus kijken, zien we dat zijn geloof op de proef werd gesteld. Hij verloochende Jezus en keerde terug naar zijn oude werk: vissen. Teleurstelling beheerste hem zo sterk dat hij terugging naar zijn vroegere leven, vóór zijn ontmoeting met Jezus. Maar na Zijn opstanding kwam Jezus opnieuw bij Petrus en gaf hem nieuw geloof, simpelweg door met hem te spreken.

Daarom is het zo belangrijk dat we profetisch leren spreken met elkaar. Profetisch spreken betekent woorden uitspreken die voortkomen uit ons hart, geïnitieerd door de Heilige Geest die in ons woont. Zo ontvangen mensen hoop, geloof en liefde, zodat ze kunnen vasthouden aan Zijn woorden, ongeacht wat de omstandigheden schreeuwen.

De Bijbel geeft ons inzicht in hoe de duivel werkt. In het Oude Testament was hij al actief, en we kunnen hem herkennen: overal waar dood, roof en verwoesting plaatsvinden, heeft hij zijn hand in het spel. Dit patroon zien we ook terug in onze eigen geschiedenis. Waar mensen sterven, beroofd worden en verwoesting plaatsvindt, daar weten we dat de duivel heeft gewerkt.

In het conflict tussen Oekraïne en Rusland zien we hetzelfde patroon. We kiezen vaak instinctief partij – voor Oekraïne en tegen Rusland, of andersom. Maar het is de duivel die doodt, steelt en plundert aan beide zijden, waar talloze slachtoffers vallen. Hij heeft landen in zijn greep, terwijl mensen zonder Jezus de eeuwigheid tegemoet gaan. Als ik partij kies, volg ik het denken van de wereld. Maar Jezus kwam om zowel Oekraïners als Russen te redden en hen te herstellen naar Zijn beeld. Onze strijd is niet tegen mensen, maar tegen een gezamenlijke vijand.

Mijn vrouw en ik helpen zowel Oekraïne als Rusland, zodat het evangelie zich kan verspreiden en Gods wil zichtbaar wordt in mensen. We mogen loskomen van aardse denkwijzen. Wij zijn hemelse burgers, tijdelijk op aarde om Zijn plan te vervullen.

We mogen leren om de duivel te weerstaan: “Onderwerp u dus aan God, en verzet u tegen de duivel, dan zal die van u wegvluchten. Nader tot God, dan zal Hij tot u naderen. Reinig uw handen.” Jakobus 4:7

Onze focus ligt niet op de duivel. We reageren niet op hem, maar op God, en daardoor kunnen we hem weerstaan. Wat hij ook doet, wij blijven gericht op Jezus. Als we dit niet leren, worden we hoogmoedig. Sommigen maken zelfs op het podium de duivel belachelijk – een teken dat ze de geestelijke strijd niet begrijpen. Zelfs Michaël, een van de belangrijkste engelen, sprak niets uit zichzelf tegen de duivel: “De Heer zal je straffen!” Judas 1:9

“Maar die mensen over wie ik het heb, maken alles belachelijk wat ze niet kennen of begrijpen.” Judas 1:10

Als mens zijn wij geen partij voor de duivel. Maar in Christus hebben wij de verantwoordelijkheid om hem te weerstaan waar mogelijk.

Tips om met de duivel om te gaan terwijl je Jezus volgt 1. Onderwerp je aan God. (Jakobus 4:7) 2. Wees nuchter en waakzaam. (1 Petrus 5:8) 3. Ken de waarheid. (Johannes 8:32) 4. Gebruik de wapenrusting van God. (Efeziërs 6:10-18) 5. Bid en wees alert. (Mattheüs 26:41) 6. Overwin hem door het bloed van het Lam. (Openbaring 12:11)

Hoofdstuk 4 Waarom Hij spreekt

Voor leerlingen van het Koninkrijk, zoekers van Zijn stem en volgelingen van Jezus.

God spreekt: omdat Hij ons wil vormen Er zijn momenten waarop de hemel niet roept om actie, maar om aandacht. Hij spreekt dan niet om ons op weg te sturen, maar om ons stil te zetten. De leraar is onderwijs aan het geven, en wij mogen hemelse waarheden ontvangen.

▶ Denk aan die dagen waarin een tekst blijft hangen.

▶ Je leest dezelfde passage drie keer, en toch is het nieuw. ▶ Een droom of visioen, of een indruk.

Het zijn seizoenen waarin de Geest als een leraar naast je zit. “En wat u betreft, de zalving die u van Hem hebt ontvangen, blijft in u, en u hebt het niet nodig dat iemand u onderwijst; maar zoals deze zalving u onderwijst met betrekking tot alle dingen...” 1 Johannes 2:27

Hij laat puzzelstukjes vallen. In het begin denk je: “Wat moet ik hiermee?” Maar na verloop van tijd komt er lijn in. Vorm. En begint een interne verandering die verder gaat dan theorie. Dit zijn de kostbare seizoenen waarin je niet rendeert, maar transformeert.

Getuigenis: Drieluik Soms begint het spreken van God niet met een preek of een tekst, maar met een indruk: een heilige fluistering die je, als je eerlijk bent, eerst amper durft te geloven. Zo begon het bij mij, tijdens een seizoen in onze huiskring. We ervoeren samen: Hij wil iets doen. We kwamen erop uit dat Hij ons innerlijke genezing wilde geven.

Drie dromen, één boodschap Die week gaf Hij me drie bovennatuurlijke dromen, drie nachtelijke ontmoetingen waarin ik stukje voor stukje bevrijd werd van oude wonden. Wonden uit een pestverleden dat ik dacht allang achter me te hebben gelaten.

Toch merkte ik: ik veranderde. Van binnen. En daarna begon Jezus te spreken over datzelfde thema. Niet eenmalig, maar langdurig. Het werd een traject van anderhalf jaar waarin de Geest als leraar kwam: ▶ Hij toonde me wat er gebeurd was.

▶ Hij liet me zien hoe het gebeurd was.

▶ Hij leerde me hoe ik in vrijheid kon wandelen.

Zoals sommigen zeggen: bevrijd worden is stap één, bevrijd blijven is stap twee. En die tweede stap vraagt geduld, herhaling, inzicht en bovenal: relatie.

Getuigenis: Liefde in een visioen Een paar jaar eerder kreeg ik een visioen. Geen vuur en bliksem, maar een fluistering van liefde. Het raakte me. Die liefde was niet alleen mooi, ze was ook confronterend. Zó nodig had ik de liefde van God, meer dan ik zelf durfde toe te geven. En dat visioen was geen eindpunt, maar een startschot. Het opende een periode van onderwijs, van jaren. In die tijd: ▶ Gaf Hij Bijbelteksten nieuwe kleur.

▶ Sloopte Hij mijn oude theologie.

▶ Toonde Hij Zichzelf niet zoals ik Hem kende, maar zoals Hij werkelijk is.

Als God spreekt om te onderwijzen, dan mogen wij studenten worden. Niet met haast, maar met honger. Niet alleen luisteren, maar ook leven. Zijn onderwijzen is niet bedoeld om onze hoofden te vullen, maar om onze harten te vormen. Stapje voor stapje worden we dan een beetje meer als Jezus. Niet perfect, wel onderweg.

God spreekt: omdat Hij wil handelen door ons heen. En dan, plotseling, dat andere soort spreken. Actiegericht. Alsof je in een scène stapt die al bezig is en jij blijkt de hoofdrol te spelen.

▶ Je ziet iemand en weet: ik wil iets zeggen.

▶ Of je voelt het: dit is niet het moment voor analyse, maar voor gehoorzaamheid.

Hij vraagt geen theologisch essay, maar een simpel ja.

Die momenten: ▶ Zijn kort.

▶ Zijn scherp.

▶ Zijn nu.

Je mediteert niet, je beweegt.

Je denkt niet, je handelt.

En vaak weet je pas later hoe mooi die timing was en hoeveel impact jouw gehoorzaamheid heeft gebracht in iemands leven. Niet alles wat de Geest fluistert is bedoeld voor jouw transformatie.

Soms spreekt Hij omdat iemand anders op dat moment iets van Hem nodig heeft. Jij bent dan Zijn boodschapper, niet om te reflecteren, maar om te reageren.

Indrukken met een missie Dat kan een gedachte zijn: “Ik moet haar bellen.”

Een impuls: “Koop dat boek voor hem.”

Een zachte aandrang: “Stuur die kaart.”

Niet om jou iets te leren, maar om iemand te bereiken. Het tempo? Razendsnel.

▶ Geen maanden van meditatie.

▶ Geen theologische studie.

▶ Geen puzzeltocht.

Een spontane zegen is vaak een flits: een seconde waarin hemel en aarde elkaar raken, en jij ertussenin staat. Je loopt binnen. Je ziet iemand. En ineens: die persoon valt gewoon op. Dat is een goddelijke indruk. Niet omdat die persoon opvalt door zijn of haar mooie kleren, maar omdat God iets wil zeggen. Door jou.

Nadenken, snel handelen?

Voor veel discipelen, zeker wie gevormd zijn onder leraren of in kerken waar onderwijs het hoogste goed is, voelt deze manier van spreken ongemakkelijk. Want zij zijn gewend dat God spreekt via een vers, een uitleg, een diep gebed. Daarna volgt een seizoen van wachten, verwerken en uiteindelijk transformeren naar het beeld van Jezus. Maar hier gaat het anders. Als Hij spreekt om iets te doen, wil Hij gehoorzaamheid in plaats van nadenken. Geen retraite, maar reactie.

Evangelisten herkennen dit veel sneller. Evangelisten, of zij die in kerken zitten waar evangelisatie sterk aanwezig is, hebben hier minder moeite mee. Ze zijn gewend aan direct handelen.

▶ Ze kennen de Geest als Gids in het moment.

▶ En ook al is hun theologie soms beknopt, hun gehoorzaamheid is scherp.

Met weinig woorden kunnen zij veel impact maken. Want zij luisteren en doen.

Getuigenis uit Rotterdam Samen met een vriend liep ik de Nieuwe Binnenweg. Achter ons twee jongens. Mijn vriend voelde het: “Deel het evangelie.”

Hij draaide zich meteen om – geen planning, geen pauze – en begon te delen. Terwijl zij luisterden, kreeg ik ineens een indruk: Eén van hen heeft net een relatie beëindigd. De pijn zit nog diep. Ik sprak het uit. Het klopte.

En wat volgde was een open moment waarin Jezus centraal mocht staan. Split seconds, eeuwige waarde. Daar hebben we het over: seconden. Die worden vaak overschaduwd door wereldse zorgen, afleiding en haast. Dan lijkt het alsof God stil is. Maar misschien luisteren wij gewoon niet.

Dertig jaar stil onderwijs Jezus de Zoon van God, het Levende Woord leefde de eerste dertig jaar van Zijn aardse bestaan in relatieve stilte.

Geen wonderen.

Geen genezingen.

Geen demonuitdrijvingen.

Zelfs Jozef, Zijn aardse vader, stierf in Zijn nabijheid, zijn Zoon de Opstanding zelf stond erbij, en zweeg. Want Jezus was in vorming. ▶ Mediterend in de synagoge ▶ Lerend van de Schriftgeleerden ▶ Groeiende in wijsheid ▶ Onderwezen door de Geest in verborgenheid Deze dertig jaar waren geen doelloze jaren, maar voorbereiding. Een lang seizoen van zacht worden in de handen van de Vader.

Drie jaar intense actie En toen kwam het omslagpunt. Rond Zijn dertigste veranderde het ritme van Zijn leven. Van langzame meditatie naar snelle gehoorzaamheid. Van leren naar handelen.

Elke dag ontving Hij honderden indrukken: ▶ “Raak die melaatse aan.”

▶ “Spreek die storm toe.”

▶ “Roep Lazarus uit het graf.”

Het waren geen overpeinzingen, maar opdrachten. Niet voor later. Voor nu. En dit drie jaar lang intensief, en doelgericht.

Ons voorbeeld, ons ritme Jezus laat ons zien dat luisteren naar God niet één tempo kent. Soms vraagt Hij ons jaren stil te zijn en te leren over een bepaald onderwerp. En daardoorheen de snelle acties waar Hij om vraagt.

Leren luisteren is leren leven Tussen deze twee redenen waarom Hij spreekt: het leren en het leiden, ontstaat ons geestelijk levensritme. Niet alles wat je voelt is altijd van Hem. Maar als Hij spreekt, komt er vrucht. Soms pas na jaren. Soms binnen minuten.

En dat is het wonder van wandelen met Jezus: dat de Schepper van hemel en aarde ervoor kiest om zó dichtbij te zijn… dat Hij jou een indruk, een tekst, een opdracht durft toe te vertrouwen. Het is een avontuur om Zijn weg te volgen, Zijn leven te ontdekken en Zijn waarheid met je mee te dragen, elke dag weer opnieuw.

Wees gezegend in het luisteren.

Wees moedig in het gehoorzamen.

Op fluisternederland.nl vind je meer over wie wij zijn, hoe je Gods stem kunt leren verstaan en inspirerende getuigenissen in ons (F)Luister magazine.

Over (F)Luister Nederland

(F)Luister Nederland is een beweging die gelovigen wil helpen de stem van God te verstaan en daarin te groeien. Wij geloven dat God vandaag nog steeds spreekt en dat Zijn kinderen Zijn stem kunnen leren herkennen, begrijpen en gehoorzamen.

Onze missie Wij willen mensen toerusten en bemoedigen om in hun dagelijks leven te wandelen in relatie met Jezus, geleid door de Heilige Geest. Het is ons verlangen dat steeds meer volgelingen van Jezus leren luisteren naar Zijn fluistering en daarin vrijmoedig stappen zetten. Onze visie We zien een kerk en een samenleving waarin Gods stem weer centraal staat. Waar gelovigen niet alleen luisteren naar preken of meningen, maar zelf leven vanuit de intieme relatie met hun Vader in de hemel. Een generatie die Gods stem verstaat en daardoor verschil maakt in hun omgeving.

Wat wij doen ▶ Magazines – We publiceren inspirerende getuigenissen, praktische artikelen en onderwijs over het verstaan van Gods stem.

▶ Evenementen – We organiseren bijeenkomsten waar we samen oefenen in luisteren naar God, onderwijs ontvangen en elkaar bemoedigen.

▶ Training & Spreken – We komen graag langs in kerken, groepen en evenementen om onderwijs te geven over dit thema.

Wil je meer weten, onze magazines lezen of een evenement bijwonen? Kijk op: fluisternederland.nl

Samen leren we Zijn stem verstaan

Gods stem verstaan Luisteren naar Hem. Leven vanuit Zijn indrukken.

God spreekt. Elke dag. Niet alleen tot profeten of geestelijke leiders, maar tot ieder van ons.

Het probleem is niet dat Hij stil is, maar dat wij vaak niet goed afstemmen.

In dit boek neemt Wim Kamphorst je mee op een reis om de stem van God te leren herkennen, verstaan en gehoorzamen. Je ontdekt: ▶ hoe de Heilige Geest spreekt door vrede, indrukken, dromen, beelden en compassie; ▶ hoe je indrukken kunt toetsen aan de Bijbel, Jezus’ karakter en geestelijke ouders; ▶ hoe bidden en vasten je gevoelig maken voor Gods stem; ▶ hoe je leert omgaan met geestelijke strijd en de leugens van de vijand; ▶ waarom God spreekt: om jou te vormen én door jou heen te handelen.

Met persoonlijke getuigenissen, heldere Bijbelteksten en praktische voorbeelden maakt dit boek duidelijk dat luisteren naar Gods stem geen mystiek proces is, maar een dagelijkse werkelijkheid.

God spreekt.

Durf jij te luisteren?